Je hebt een offerte ingediend, maar een concurrent krijgt de opdracht. De motivering overtuigt je niet — je vermoedt dat de beoordeling niet correct is verlopen, of dat de selectiecriteria onjuist zijn toegepast. Wat nu?
De Rechtsbeschermingswet van 17 juni 2013 geeft je als inschrijver een duidelijk instrumentarium om gunningsbeslissingen aan te vechten. De wet regelt de informatieverplichting van de aanbesteder, legt een verplichte wachttermijn op, en beschrijft welke verhaalprocedures je kunt inzetten.
In dit artikel leggen we het kader uit — niet als juridisch advies, maar als oriëntatie zodat je weet welke rechten je hebt en welke stappen je kunt zetten.
De gemotiveerde beslissing
Alles begint bij de mededeling van de gunningsbeslissing. De aanbestedende overheid is wettelijk verplicht om elke niet-gekozen inschrijver onmiddellijk in kennis te stellen van de beslissing, met vermelding van:
- De naam van de gekozen inschrijver.
- De gemotiveerde redenen waarom je offerte niet is gekozen.
- De kenmerken en voordelen van de gekozen offerte (indien de gunning op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding heeft plaatsgevonden).
- De exacte wachttermijn en de termijnen voor het instellen van een verhaal.
Deze motivering is essentieel. Zonder een deugdelijke motivering kun je niet beoordelen of er gronden zijn voor een verhaal. Als de motivering te vaag of onvolledig is, kan dat op zichzelf al een grond voor een beroep zijn.
De wachttermijn (standstill)
De wachttermijn is de periode van vijftien dagen die de aanbesteder moet respecteren tussen de mededeling van de gunningsbeslissing en de sluiting van de opdracht. Gedurende deze periode mag de aanbesteder het contract niet ondertekenen.
Wanneer is de wachttermijn verplicht?
De wachttermijn is verplicht bij:
- Opdrachten die de Europese drempels overschrijden.
- Opdrachten in de speciale sectoren die de Europese drempels overschrijden.
- Een aantal gevallen die daarmee worden gelijkgesteld.
Bij opdrachten onder de Europese drempels is de wachttermijn facultatief — de aanbesteder kan ervoor kiezen om ze toch toe te passen, maar is daar niet toe verplicht.
Hoe wordt de wachttermijn berekend?
De termijn begint te lopen op de dag na de laatste vereiste kennisgeving. De kennisgeving gebeurt zowel per e-mail als per aangetekende brief. Het moment van verzending is bepalend, niet het moment waarop je de e-mail leest of de brief afhaalt.
Concreet: als de aanbesteder de gunningsbeslissing op dinsdag per e-mail verstuurt en op woensdag per aangetekende brief, begint de wachttermijn op donderdag (de dag na de laatst verzonden kennisgeving). De opdracht mag dan ten vroegste op de 16e dag na die donderdag worden gesloten.
De verhaalprocedures
Als je meent dat de gunningsbeslissing onrechtmatig is, heb je drie mogelijke verhaalvormen.
1. Schorsing van de gunningsbeslissing
De snelste en meest voorkomende procedure. Je vraagt de verhaalinstantie om de uitvoering van de gunningsbeslissing te schorsen, zodat de opdracht niet kan worden gesloten tot er uitspraak is.
Termijn: De vordering tot schorsing moet worden ingesteld binnen vijftien dagen na de kennisgeving van de gunningsbeslissing. Dit valt samen met de wachttermijn.
Voorwaarde: Je moet minstens één ernstig middel of een klaarblijkelijke onwettigheid aantonen. Je hoeft niet te bewijzen dat je een moeilijk te herstellen ernstig nadeel lijdt — dat vereiste is specifiek voor overheidsopdrachten afgeschaft.
Effect: Als de schorsing wordt uitgesproken, mag de aanbesteder de opdracht niet sluiten. De aanbesteder moet dan de gunningsbeslissing heroverwegen of een nieuwe beslissing nemen.
2. Vernietiging van de gunningsbeslissing
De procedure ten gronde. Je vraagt de verhaalinstantie om de gunningsbeslissing te vernietigen. Dit is een definitieve uitspraak die de beslissing met terugwerkende kracht ongedaan maakt.
Termijn: De vordering tot vernietiging moet worden ingesteld binnen zestig dagen na de kennisgeving van de gunningsbeslissing.
Voorwaarde: Je moet aantonen dat de beslissing een inbreuk vormt op het EU-recht of het nationaal recht inzake overheidsopdrachten — bv. discriminerende specificaties, foutieve beoordeling van de criteria, of machtsafwending.
Effect: Als de vernietiging wordt uitgesproken, moet de aanbesteder de gunningsprocedure opnieuw doorlopen. Als de opdracht al was gegund en in uitvoering is, wordt de situatie complexer.
3. Onverbindendverklaring
De zwaarste sanctie. Je vraagt de verhaalinstantie om een al gesloten opdracht onverbindend te verklaren. Dit kan in drie situaties:
- De opdracht is gesloten zonder de verplichte Europese bekendmaking.
- De opdracht is gesloten zonder de verplichte wachttermijn te respecteren.
- De opdracht is gesloten terwijl er nog een schorsingsprocedure liep.
De vordering tot onverbindendverklaring moet worden ingesteld binnen zes maanden na de sluiting van de opdracht.
De bevoegde verhaalinstanties
Welke rechter bevoegd is, hangt af van de aard van de aanbestedende overheid:
Raad van State (afdeling bestuursrechtspraak) — als de aanbesteder een administratieve overheid is, zoals federale overheidsdiensten, gewesten, gemeenschappen, provincies, gemeenten, OCMW’s, en publiekrechtelijke instellingen.
Burgerlijke rechter — als de aanbesteder geen administratieve overheid is, zoals bepaalde intercommunales of privaatrechtelijke entiteiten die onder het toepassingsgebied van de wet vallen.
Praktische overwegingen
Wees selectief. Niet elke teleurstelling rechtvaardigt een juridische procedure. Een beroep heeft alleen zin als je een concreet, ernstig middel kunt aanvoeren — bv. een aantoonbare fout in de beoordeling, een schending van de transparantie, of een discriminerend selectiecriterium.
Overweeg de kosten. Een procedure bij de Raad van State brengt kosten mee: advocatenhonoraria, rolrecht, en eventueel de kosten van de tegenpartij als je verliest. Weeg die kosten af tegen het belang van de opdracht.
Een informeel gesprek is geen verhaal. Als je het niet eens bent met de motivering, mag je altijd vragen om een debriefing bij de aanbesteder. Dit is geen formeel verhaal en schorst de termijnen niet, maar het kan je helpen om beter te begrijpen waarom je niet bent gekozen — en je offerte bij een volgende aanbesteding te verbeteren.