Bij overheidsopdrachten voor werken in België geldt een bijzonder systeem: de erkenning van aannemers. Zonder de juiste erkenning in de juiste categorie en klasse kun je niet inschrijven op een opdracht — ongeacht hoe competent je bent. Het erkenningssysteem fungeert als een kwaliteitslabel dat de technische bekwaamheid en financiële draagkracht van aannemers vooraf verifieert.
Wettelijke basis
De erkenningsregeling is gebaseerd op de Wet van 20 maart 1991 houdende regeling van de erkenning van aannemers van werken. De uitvoering wordt geregeld door het Koninklijk Besluit van 26 september 1991 en de bijhorende ministeriële besluiten van 27 september 1991.
De erkenning is verplicht voor alle overheidsopdrachten voor werken boven een bepaalde drempel. Onder die drempel kan de aanbesteder nog steeds erkenning vragen als selectiecriterium, maar is het geen wettelijke verplichting.
Categorieën: welke werken?
De erkenning is opgedeeld in 16 hoofdcategorieën (A tot en met P), die de aard van de werken beschrijven. Elke categorie heeft subcategorieën voor meer specifieke werkzaamheden.
| Categorie | Omschrijving |
|---|---|
| A | Bagger- en opruimingswerken |
| B | Waterbouwkundige werken |
| C | Wegenbouwkundige werken |
| D | Bouwwerken (algemeen) |
| E | Burgerlijke bouwkunde |
| F | Metaalconstructies |
| G | Grondwerken |
| H | Spoorwerken |
| K | Mechanische uitrustingen |
| L | Hydromechanische uitrustingen |
| M | Elektronische uitrustingen |
| N | Vervoerinstallaties |
| P | Elektrotechnische installaties |
| S | Telecommunicatie-uitrustingen |
| T | Uitrustingen tegen brand en diefstal |
| V | Installaties voor waterzuivering |
Categorie D is veruit de meest gebruikte. Ze omvat algemene bouwwerken en heeft talrijke subcategorieën: D1 (ruwbouw en onderbeton), D4 (geluids- en warmte-isolatie), D5 (timmerwerk), D10 (tegelwerk), D11 (pleister- en cementwerk), D16 (sanitaire installaties), D17 (centrale verwarming), D18 (ventilatie en klimaatregeling), enzovoort.
Een aannemer kan erkend zijn in meerdere categorieën en subcategorieën tegelijk.
Klassen: welke omvang?
De klasse geeft aan voor welk maximumbedrag een aannemer opdrachten mag uitvoeren. Er zijn 8 klassen:
| Klasse | Maximumbedrag (excl. btw) |
|---|---|
| 1 | tot €135.000 |
| 2 | tot €275.000 |
| 3 | tot €500.000 |
| 4 | tot €900.000 |
| 5 | tot €1.810.000 |
| 6 | tot €3.225.000 |
| 7 | tot €5.330.000 |
| 8 | onbeperkt |
Het bedrag verwijst naar de totale waarde van het aandeel van de werken in de categorie waarvoor de erkenning geldt — niet naar de totale opdracht. Bij een gemengde opdracht met werken in verschillende categorieën is het de waarde per deelcategorie die telt.
De klasse wordt bepaald op basis van het offertebudget (geraamd bedrag van de opdracht), niet op basis van het ingediende prijsaanbod.
Hoe erkenning aanvragen?
Het bevoegde orgaan
De erkenning wordt aangevraagd bij de FOD Economie (Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie), meer specifiek bij de Dienst Erkenning der Aannemers. De Commissie voor erkenning der aannemers — samengesteld uit vertegenwoordigers van de overheid en de bouwsector — brengt advies uit.
Beoordelingscriteria
De aanvraag wordt getoetst aan drie criteria:
1. Technische bekwaamheid. Bewijs van relevante ervaring, gekwalificeerd personeel, geschikt materieel en referenties van uitgevoerde werken.
2. Financiële draagkracht. Jaarrekeningen, bankattesten, verzekeringsbewijzen en een gezonde financiële structuur.
3. Professionele integriteit. Geen lopende veroordelingen, geen ernstige beroepsfouten, naleving van sociale en fiscale verplichtingen.
Geldigheidsduur
Een erkenning is geldig voor 5 jaar en kan worden herzien of ingetrokken bij ernstige tekortkomingen. De aannemer moet wijzigingen in zijn situatie (fusie, overname, financiële moeilijkheden) melden aan de Commissie.
Erkenning en selectiecriteria
De erkenning functioneert als een vermoeden van geschiktheid bij overheidsopdrachten voor werken. Een erkende aannemer wordt geacht te voldoen aan de selectiecriteria inzake technische bekwaamheid en financiële draagkracht voor opdrachten die onder zijn erkenning vallen.
In de praktijk betekent dit:
- De aanbesteder vermeldt in de aankondiging welke categorie en klasse vereist zijn.
- De inschrijver toont zijn erkenning aan — dat volstaat in principe als bewijs van geschiktheid.
- De aanbesteder mag geen bijkomende bewijsstukken vragen voor aspecten die al door de erkenning worden gedekt, tenzij de aard van de opdracht dit rechtvaardigt.
Bij opdrachten onder de erkenningsdrempel kan de aanbesteder selectiecriteria vrij bepalen en hoeft hij de erkenning niet als bewijs te aanvaarden.
Buitenlandse aannemers
Aannemers uit andere EU-lidstaten, EER-landen en Zwitserland kunnen deelnemen aan Belgische overheidsopdrachten voor werken. Ze hebben twee opties:
- Belgische erkenning aanvragen bij de FOD Economie, op basis van hun buitenlandse referenties en kwalificaties.
- Equivalente documenten voorleggen uit hun land van vestiging die aantonen dat zij aan gelijkwaardige voorwaarden voldoen. De aanbesteder moet dit aanvaarden op basis van het beginsel van wederzijdse erkenning.
In de praktijk blijft de Belgische erkenning de snelste weg, omdat aanbesteders vertrouwd zijn met het systeem en equivalentie-beoordelingen tijd en discussie kosten.
Veelgemaakte fouten
Verkeerde categorie of klasse. De aannemer schrijft in zonder de vereiste erkenning in de juiste categorie. Dit leidt tot uitsluiting, ongeacht de kwaliteit van de offerte.
Erkenning niet up-to-date. De erkenning is verlopen of de klasse is niet meer toereikend na groei van het bedrijf. Controleer voor elke inschrijving of de erkenning geldig is.
Onderschatting van subcategorieën. Bij gespecialiseerde werken vereist de aanbesteder vaak een erkenning in een specifieke subcategorie, niet alleen in de hoofdcategorie.
Geen erkenning voor onderaannemers. Bij bepaalde opdrachten moeten ook onderaannemers over de juiste erkenning beschikken. De hoofdaannemer is verantwoordelijk voor de verificatie.
Tips
Monitor je klasse. Als je bedrijf groeit, kan een hogere klasse nodig zijn voor grotere opdrachten. Plan de opwaardering tijdig.
Combineer categorieën. Een bouwbedrijf dat zowel ruwbouw (D1) als elektriciteit (P1) uitvoert, heeft baat bij erkenning in beide categorieën. Dit vergroot het speelveld.
Gebruik TenderWolf om opdrachten in je categorie te volgen. Door je erkenningscategorieën als zoekfilter in te stellen, vind je automatisch de opdrachten waarvoor je gekwalificeerd bent.